Zmywacze graffiti
Kontakt
ANTYGRAFFITI

PIERWSZY KONTAKT Z ANTYGRAFFITI

Walka z graffiti jest nierówna. Nieprzygotowani technologicznie inwestorzy i służby porządkowe mają przeciwko sobie grafficiarzy, dysponujących trwałymi farbami w postaci pisaków i aerozoli w imponującej gamie kolorów, zdolnymi głęboko wnikać w struktury podłoża.

"Właśnie wczoraj ktoś nam nasmarował coś na elewacji i potrzebujemy środek, który by to usunął ..." - to stereotypowa rozmowa z zarządcami obiektów, którzy nie doświadczyli dotąd dewastacji elewacji. Niestety jest już wtedy za późno i wszystko byłoby prostsze, gdyby zawczasu podjęto działania profilaktyczne.

Wydaje się więc, że problem graffiti nie powinien być pomijany na etapie projektowania lub tworzenia programu remontu obiektów. Zatem obowiązek uświadomienia inwestora o możliwym przyszłym ryzyku wandalizmu spoczywa również na projektancie, a profilaktyka antygraffiti jest kolejnym punktem, który architekt powinien uwzględnić w projekcie na równi z doborem rodzaju pokrycia dachowego, czy faktur tynku.

Jest to o tyle ważne, iż na podstawie projektu jest opracowywany kosztorys, który decyduje o rezerwacji funduszy na realizację inwestycji. Zabezpieczenie antygraffiti zwykle wykonywane jest na końcu i nie ma co liczyć na środki z rezerw, jeśli nie zostaną one zabezpieczone obligatoryjnie.

CZYM JEST PROFILAKTYKA ANTYGRAFFITI ?

Usuwanie graffiti z powierzchni gładkich i odpornych na rozpuszczalniki (szkło, metale,płytki ceramiczne itp.) nie nastręcza trudności, gdyż spray i farby z flamastrów nie mogą wniknąć w strukturę podłoża. Do usunięcia należy użyć rozpuszczalnika zdolnego rozpuścić farbę (do farb akrylowych wymagany jest zmywacz o specjalnej kompilacji rozpuszczalników, za to w przypadku pisaków spirytusowych wystarczy zwykły denaturat). Podłoża te nie wymagają więc ochrony.

Usunięcie graffiti nie jest możliwe natomiast z porowatych i chłonnych materiałów mineralnych, jak cegła klinkierowa, tynk lub kamień, gdy wniknie ono głęboko w podłoże i da się usunąć tylko z powierzchni – prawie zawsze zostanie cień, a dalsze doczyszczanie mechaniczne spowoduje spotęgowanie tego efektu poprzez uwidocznioną zmianę faktury powierzchni.

Nie usuniemy graffiti także z podłoży nieodpornych na rozpuszczalniki, jak powłoki malarskie i niektóre okładziny elewacyjne z tworzyw sztucznych, gdyż użycie rozpuszczalnika spowoduje zawsze uszkodzenie podłoża lub jego trwałe odbarwienie.

Usunięcie graffiti wiąże się wówczas z użyciem kosztownych inwazyjnych metod chemicznych, z doczyszczaniem mechanicznym lub wręcz z wymianą tynku, okładziny kamiennej lub - w przypadku powłok malarskich - przemalowaniem całej fasady.

Cała profilaktyka antygraffiti sprowadza się więc do pokrycia podłoża impregnatem lub odpowiednią powłoką, która powstrzyma graffiti przed wnikaniem w głąb i umożliwi usunięcie graffiti bez narażenia podłoża na zniszczenie. Środki te chronią dodatkowo przed brudem, działaniem szkodliwych czynników atmosferycznych oraz przed promieniowaniem UV, zastępując zwykłą impregnację hydrofobową (przeciwdeszczową ).

SYSTEMY ANTYGRAFFITI

Ogólnie systemy antygraffiti możemy podzielić na dwa rodzaje:

- systemy trwałe

- systemy zmywalne

Do systemów trwałych zaliczamy impregnaty i powłoki trwałe. Usunięcie graffiti wymaga wówczas odpowiednich zmywaczy chemicznych; ich użycie nie powoduje uszkodzenia powłoki, która po zabiegu może pełnić dalej funkcję ochronną.

Impregnacja antygraffiti polega na nasączeniu przypowierzchniowych warstw środkiem, który odkładając się w porach materiału, chroni podłoże przed migracją graffiti w głąb; impregnaty nie tworzą powłoki, a większość zachowuje przy tym właściwości dyfuzyjne budulca. Są więc odpowiednim zabezpieczeniem dla niezbyt chłonnych podłoży mineralnych (cegła klinkierowa, granit), lecz mało przydatne do ochrony podłoży bardzo chłonnych (np. piaskowiec). Całkiem pozbawione sensu byłoby stosowanie impregnatów na materiałach zwartych, takich jak podłoża malarskie, okładziny z blach lakierowanych lub PVC.

Trwałe powłoki antygraffiti z kolei nie wnikają w głąb, lecz tworzą odporną na uszkodzenia mechaniczne i chemiczne powierzchniową warstwę ochronną, nie pozwalając na kontakt graffiti z podłożem. Stosuje się je więc na podłożach malarskich lub na tworzywach sztucznych wymagających zabezpieczenia.

Powłoki trwałe to zazwyczaj 2-komponentowe preparaty błonotwórcze bazujące na żywicach epoksydowych lub poliuretanowych, dostępne w wersjach "połysk” lub "mat", przezroczyste lub barwione we wszystkich kolorach RAL/NCS (w miejscach przeznaczonych pod ich założenie pozwala to na rezygnację z farb elewacyjnych).

Najprostszą, najtańszą, aczkolwiek równie skuteczną ochronę stanowią powłoki zmywalne.

Metoda ta polega na naniesieniu tymczasowej "warstwy zmywalnej", która – w razie potrzeby - może zostać miejscowo zmyta gorącą wodą pod ciśnieniem wraz z graffiti, a następnie odtworzona w określonym zakresie na wypadek kolejnego aktu wandalizmu.

Są to zwykle nieszkodliwe dla podłoża i przepuszczające parę emulsje wodne parafiny, poliakrylaty, woski lub mikrowoski.

W określonych sytuacjach wskazane jest stosowanie systemu mieszanego czyli kombinacji trwałej warstwy podkładowej oraz zmywalnej warstwy wierzchniej. System jest drogi, ale zalecany do stosowania na obiektach wyjątkowo cennych, w miejscach szczególnie narażonych na wandalizm.

Przedstawiony przegląd systemów antygraffiti obrazuje ich różnorodność. Teoretycznie prawie dla każdego podłoża po uwzględnieniu warunków eksploatacji obiektu i ryzyka wandalizmu można wskazać odpowiedni system, lecz jednak całkowitej i gwarantowanej ochrony przed graffiti nigdy nie będzie.

Temat jest złożony, gdyż są podłoża, które nie sprawiają niespodzianek i graffiti może być z nich usuwane nawet codziennie, wobec innych zawsze pozostanie pewien czynnik ryzyka nawet w przypadku wykonania powłok ochronnych, innych jeszcze z definicji nie da się zabezpieczyć.

- W przypadku stosowania powłok malarskich zalecane jest projektowanie tynków gładkich lub przynajmniej o płytkiej strukturze (np. tynk mineralny nakrapiany 1-2mm),gdyż dokładne założenie powłoki ochronnej na tynkach fakturowych (np. "kornik") jest trudne do wykonania, a późniejsze usuwanie graffiti bardzo żmudne. Po trzecim lub czwartym cyklu mycia hydrodynamicznego, choćby najmniej inwazyjnym ciśnieniem, tynk taki z pewnością będzie wymagał remontu, następnie malowania i odnowienia powłoki antygraffiti (!).

Ponieważ problematyka antygraffiti - jak przedstawiono wyżej - wymaga pewnej wiedzy, zawsze w fazie projektowania lub realizacji, w przypadku pojawiających się wątpliwości można zasięgnąć porady u źródeł, a więc w firmach oferujących takie systemy na polskim rynku.

GRAFFITI - IGNOROWAĆ CZY DZIAŁAĆ ?

Walka z graffiti w porównaniu z ewentualnymi następstwami nie jest droga, a jej podjęcie jest godne zastanowienia, ponieważ:

- graffiti to nie tylko problem wrażeń estetycznych, lecz także początek procesów destrukcji materiałów elewacyjnych - zwłaszcza naturalnych,

- czyste elewacje stanowią pewien hamulec, a pozostawienie graffiti to przyzwolenie na tworzenie enklaw zaniedbania (klatki schodowe, przejścia podziemne itd.), konsekwentne usuwanie graffiti tuż po ich powstaniu, zniechęci grafficiarzy do malowania, gdyż "dzieła" te nie byłyby przecież podziwiane ani przez przechodniów, ani grafficiarzy, którzy z pewnością zidentyfikowaliby podpis i docenili spryt twórcy, umiejącego zakpić z prawa.

- analiza ekonomiczna dowodzi, iż koszt naprawy elewacji niezabezpieczonej jest nieporównywalny z kosztami usuwania graffiti z zabezpieczonych podłoży.

Założenie systemu ochronnego jest wprawdzie wielokrotnie droższe niż zwykła impregnacja hydrofobowa lub farby elewacyjne, lecz mimo wszystko przystępne. Przykładowo : koszt zabezpieczenia frontowej fasady kamienicy na powierzchni 15,0 x 2,5m po uwzględnieniu powierzchni witryn, w zależności od rodzaju podłoża i przyjętego systemu, wynosi od 400 do 1500 zł .

ANTYGRAFFITI - ZŁO KONIECZNE

O ile stosowanie w budownictwie różnych środków chemicznych jest uzasadnione technologicznie, o tyle preparaty antygraffiti są "złem koniecznym", które - gdyby nie panująca moda na wandalizm – byłyby zbędne. Pomijając aspekt finansowy, posiadają one szereg wad, które nie pozostają obojętne dla żadnego obiektu.

Wszystkie bez wyjątku zabezpieczenia w różnym stopniu mają wpływ na efekt wizualny (zmiana odcienia i połysku) i przy ich zakładaniu należy uwzględnić linę podziałów architektonicznych na elewacji pomiędzy powierzchnię zabezpieczaną, a powierzchniami przyległymi.

Działanie ochronne powłok zmywalnych jest ograniczone do 3-5 lat, zależnie od grubości warstwy i warunków atmosferycznych. Niemal wszystkie powłoki trwałe w znacznym stopniu ograniczaj przepuszczalność pary, co w przypadku założenia na zawilgoconą ścianę może by przyczyną destrukcji tynku. Impregnaty (system w zasadzie trwały) są z czasem wypłukiwane ze ściany i po wielokrotnych zabiegach zmywania będą wymagały ponownej aplikacji.

ZABYTKI - A ANTYGRAFFITI

Szczególnie starannego podejścia wymagają obiekty zabytkowe. Wydaje się, że w konserwacji zabytków należałoby unikać stosowania nieodwracalnych pokryć utwardzalnych, hołdując zasadzie zachowania "odwracalności" zabiegów i stosowania substancji nieszkodliwej dla obiektu. Byłoby to jednak daleko idącym uproszczeniem, gdyż pozostałby wówczas wybór zastosowania systemów antygraffiti, z których nawet powłoki zmywalne wymagają gruntowania pod trwałymi stabilizatorami, lub pozostawienie obiektu bez zabezpieczenia, przez co narażony byłby na wielokrotnie większe szkody. W obronie systemów antygraffiti pozostaje być może fakt powszechnego stosowania rozmaitych środków silikonowych i żywic akrylowych nieodwracalnie ingerujących w podłoże, a tak nieodzownych w praktyce konserwatorskiej. Ponieważ preparaty antygraffiti są jeszcze mało znane, wymagają indywidualnego podejścia i stosowania z dużym wyczuciem i ostrożnością. Wszelkie zamierzone działania powinny być konsultowane z konserwatorem - technologiem, co narzuca zresztą wymóg zatwierdzenia programu prac konserwatorskich i uzyskania zezwolenia urzędu konserwatora.


Biuro Handlowe JUMA Natursteinwerke w Polsce
ul. Atrakcyjna 34
PL-32-087 Zielonki
Tel.: 601 50 44 50
fax: 012 358 29 68
E-mail: juma-polen@kr.home.pl